Ang Kahalagahan ng Mga Pa-yo sa Kalinangang at Lipunang Ifugao

Image
Ang mga kababaihang Ifugao. Kuha mula sa http://www.thingsasian.com

Kilala sa kanilang kasipagan at pagtitiyaga. Magigiting. Malaki ang kanilang pagpapahalaga sa kulturang kinagisnan. Nabiyayaan ng angking talento sa sining at panitikan. Kahanga-hanga. Natatangi.

Payak silang nammuhay sa mga bulubundukin ng Cordillera. Hinango sa salitang katutubong “ipugo” na nangangahulugang “tagalupa” ang katawagan sa kanila. Mayaman sila sa mga tradisyon at kaugaliang minana pa nila sa kanilang mga ninuno. Sumasamba sila sa libu-libong diyos at espiritu. Sila ang may pinakamalawak na kalipunan ng mga diyos sa bansa. Sila ay may 40 diyos ng hangin, ilakip pa rito ang kanilang mga ninuno at mga elemento ng kalikasan na kanila ring sinasamba.

Sila ang lumikha sa kamangha-manghang Hagdan-hagdang Palayan ng Philiippine Cordilleras. Hindi lamang ito nakilala sa boung Pilipinas, kung hindi pati na rin sa buong mundo. Ito ay nakatawag-pansin sa kabilang ibayo ng daigdig, dahilan upang mahirang ito bilang isang UNESCO World Heritage Site.

Walang pag-aalinlangang ang mga kababayan nating Ifugao ang siyang gumawa ng mga ito. Bunga ito ng kanilang pagpapagal sa loob ng mahabang panhon. Bawat Ifugao ay naglahad ng kamay upang tumulong sa pangangalaga ng “pa-yo”. Ang “pa-yo ay ang masasabing isa sa mga sumasagisag sa buhay ng mga Ifugao.

ANG MGA KALALAKIHAN AT KABABAIHAN SA LIPUNANG IFUGAO

“…sila ang gumawa ng pa-yo…Patunay
ito ng kanilang tibay ng loob…”

Malaki ang ginagampanan ng mga kalalakihan at kababaihan sa lipunang Ifugao.

Inaayos ng mga kalalakihang Ifugao ang mga nasirang pa-yo at pala ang kanilang gamit sa pag-aayos nito. Inaayos din nila nag mga kanal ng pa-yo. Naghahanap sila ng batong akmang-akma sa butas o puwang ng kanal. Sila rin ang naghahanda ng lupa para pagtamnan ng mga punla.

Minsan, naghahanap sila ng pagkakakitaan habang hinihintay ang panahon ng pag-aani. Lumuluwas sila sa bayan at doo’y pansamanatalng naghahanap-buhay upang matustusan ang pangangailangan ng kanilang pamilya.
Ang paglilinis ng pa-yo at ang pag-aani ay tungkulin naman ng mga kababaihang Ifugao. Sila rin ang nagtatanim ng punla at nag-aalaga sa mga pa-yo. Dapat ay mapanatili nila ang kasaganaan ng tubig sa mga pa-yo upang hindi magbitak-bitak ang lupa.
Ang karamihan sa mga babaeng Ifugao ay naghahanap-buhay din upang matulungan ang kanilang mga asawa sa pagtatrabaho. Dinadala nila ang kanilang mga trabaho sa bahay upang maalagaan din ang kanilang mga anak. Kilala ang mga babaeng Ifugao sa galing nila sa paghahabi at paglalala.

ANG MGA PA-YO BILANG SALAMISIM NG LIPUNANG IFUGAO

“Ang pa-yo ang pinakamahusay 
na likha ng mga Ifugao…”  

Mahalaga ang mga pa-yo sa isang Ifugao.

Sa aspektong pang-ekonomiko, mahalaga ang mga pa-yo dahil ditto kinukuha ng mha Ifugao ang kanilang mga kakainin sa araw-araw. Pagsasaka ang pangunahing ikinabubuhay ng mga Ifugao. Sa mga pa-yo rin makukuha nag bigas na pangunahing pagkain ng mga Ifugao, at siya ring pangunahing sangkap sa paggawa ng “tapuy” (Ifugao rice wine) na mahalaga at hindi maaaring mawala sa mga pagdiriwangng mga Ifugao at sa pagsasagawa ng mga ritwal.

Sa aspektong kultural, napakahalag ng mga pa-yo dahil sagisag ito ng pagkamatatag, kasipagan, pagtitiyaga at katalinuhan ng mga Ifugao. Ang Cordillera ay isang nasukal at nabundok na lugar, at hindi nagging madali ang paggawa ng mga hagdan-hagdang palayan na ito. Gamit lamang ang mga palang gawa sa kahoy, pinatag ng mga ninunong Ifugao ang lupa. Pinatatag nila ng pundasyon ng lupa sa pamamagitan ng paglalagay ng mga batong pader na may taas na limang metro sa bawat pa-yo. Ang mga batong ito ay ga-higante sa laki upang matiyak na hindi guguho ang lupa sa mga pa-yo. Sinasabing dahil sa mga pa-yo nabuo ang ilan sa mga kaugaliang Ifugao na hanggang ngayon ay buhay pa rin, kagaya ng mga ritwal para sa pagtatanim at pag-aani na siyang pinamumunuan ng isang “umbaki”.

ANG MGA PA-YO SA KASALUKUYANG KAPANAHUNAN

“Nagbabago ang kulturang katutubo dahil
sa mga ideyang Kanluranin…”

May mga suliranin ding kinakakharap ang mga pa-yo ng Ifugao.

Isa na nga rito ay ang mga suliraning may kaugnayan sa klima. Nahaharap nayon ang mundo sa isang penomenon kung turingan ay “climate change”. Ito ay ang abnormal na pagbabago ng klima sa isang lugar. Malaki ang epekto nito sa mga Ifugao, pati na rin sa mga pa-yo. Ang pabagu-bago at abnormal na klima ay nagdudulot ng malaking pinsala sa mga pananim at paghina sa pundasyon ng lupa ng mga pa-yo.

Isama pa sa mga suliraning ito ang mga “peste” na siyang nagpapahirap sa pag-aalaga ng mga pa-yo kagaya ng mga kuhol at dagang-bukid. Isa itong pahirap sa mga Ifugao dahil nagsisilbi itong balakid sa pagkakaroon ng masaganang ani.
Isa pa sa mga suliraning kinakaharap ng mga pa-yo ay ang suliraning kultural. Ika nga, “sa paglipas ng panahon, may mga mababago at mawawala sa isang katutubong kultura.” Kung noon, inaalagaan ng mabuti ng mga Ifugao ang kanilang pa-yo, ngayon ang karamihan sa kania’y pinapabayaan na lang ng tuyo ang mga pa-yo at hinahayaan na lamang ito na magbitak-bitak. Nasakop na rin ng modernisadong mundo ang ilan sa mga Ifugao. Dala na rin ng matinding pangangailangan, ang karamihan sa kanila ay nakikipagsapalaran sa mga bayan at lungsod upang doon kumita ng mas malaki. Turismo ang isa sa mga malalaking pagkakataon upang kumita.

Hindi maiiwasan ang pag-usbong ng modernisasyon sa mga Ifugao. Mabilis ang paglaganap ng globalisasyon. Ito ay may mga positibo at negatibong epekto, at isa na sa mga negatibong epekto nito ay ang pagbabago sa katutubong kultura ng mga Ifugao. Halimbawa na lang ay ang suliraning kultural na nabanggit ko kanina. Ngunit batid ko na sa kabila ng mga ito, sinisikap ng mga Ifugao na itaguyod ang kanilang taal na kultura, at buong lakas nilang itinataguyod ang mga pa-yo na siyang nakasukbit na sa kanilang pagkakakilanlan bilang isang Pilipino.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s